موزهای برای خاطرات جنگ یا تجربهای برای نسل امروز؟
نسلی که دفاع مقدس را ندیده، قرار نیست با جنگ از طریق چند عکس قدیمی و روایتهای تکرارشونده ارتباط برقرار کند. تاریخ برای ماندن باید بتواند با مخاطب امروز حرف بزند؛ از صفحه تلفن همراه گرفته تا بازی و هوش مصنوعی. این همان مسیری است که موزه دفاع مقدس اص...
به گزارش خبرگزاری ایمنا، اصفهان در تاریخ دفاع مقدس تنها یک شهر پشتیبان جنگ نبود، این شهر با تربیت فرماندهان، رزمندگان و نیروهایی که در قالب گردانها، تیپها و لشکرهای مختلف در جبههها حضور داشتند، یکی از کانونهای مهم دفاع از ایران در سالهای جنگ تحمیلی بود. نگاهی به کارنامه اصفهان در دوران دفاع مقدس، از حضور گسترده نیروهای این استان در جبههها تا نقش فرماندهان و یگانهای نظامی آن، نشان میدهد که بخش مهمی از روایت این دوران با نام اصفهان گره خورده است؛ روایتی که در کنار حماسههای ثبتشده، خاطرات و تجربههای انسانی فراوانی را نیز در خود جای داده و همچنان نیازمند ثبت و بازخوانی است.
حفظ این میراث اما تنها به نگهداری اسناد، تصاویر و آثار باقیمانده از جنگ محدود نمیشود. فاصله گرفتن نسلهای جدید از فضای اجتماعی و تاریخی دهه ۶۰، ضرورت پیدا کردن مسیرهایی تازه برای انتقال این بخش از تاریخ معاصر را بیشتر کرده است؛ نسلی که دفاع مقدس را نه از تجربه مستقیم خانواده و جامعه آن روزها، بلکه بیشتر از روایتها و منابعی میشناسد که امروز در اختیار او قرار میگیرد. از این منظر، چگونگی روایت این تاریخ و ایجاد ارتباط میان تجربه نسل جنگ و نگاه نسل امروز، به یکی از مسائل مهم حوزه حفظ و نشر ارزشهای دفاع مقدس تبدیل شده است.
موزه دفاع مقدس اصفهان نیز در چنین بستری قرار دارد، مجموعهای که میتواند به یکی از مهمترین پایگاههای ثبت، حفظ و بازخوانی تاریخ دفاع مقدس در استان تبدیل شود. اصفهان با ۲۵ هزار شهید و حدود ۳۰۰ هزار رزمنده، کارنامهای گسترده در این عرصه دارد، اما به گفته مدیرکل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس و مقاومت استان، موزه دفاع مقدس اصفهان هنوز با جایگاهی که متناسب با این پیشینه باشد فاصله دارد.
از این رو، در آستانه هفته دفاع مقدس میزبان سرهنگ منوچهر ذوالفقاری، مدیرکل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس و مقاومت استان اصفهان در خبرگزاری ایمنا شدیم تا درباره جایگاه موزه دفاع مقدس، ضرورت روایت این تاریخ برای نسل جدید، ظرفیتهای موجود در استان و دغدغههای پیشروی حفظ و انتقال میراث دفاع مقدس به گفتوگو بنشینیم؛ با همراه باشید.
ایمنا: یکی از مهمترین مسائل در حوزه حفظ و نشر ارزشهای دفاع مقدس، چگونگی انتقال این مفاهیم به نسل جوان است. به نظر شما امروز چگونه میتوان این فرهنگ را برای جوانی که آن دوران را ندیده است، ملموس و قابل درک کرد؟
ذوالفقاری: باید کاری انجام دهیم که برداشت نسل امروز از دفاع مقدس، تا حد امکان به برداشتی که یک رزمنده از آن دوران دارد، نزدیک شود. تنها ارائه چند تصویر، خاطره یا سند کافی نیست؛ باید به اندازهای کار کنیم که جوان امروز بتواند دفاع مقدس را بفهمد و با مفاهیم آن ارتباط برقرار کند.
موزه دفاع مقدس اصفهان از ابتدا به شکل دیجیتال طراحی شده و با فناوریهای روز تناسب دارد. بعد از تهران، اصفهان از معدود مجموعههایی است که چنین ظرفیت دیجیتالی را در موزه دفاع مقدس ایجاد کرده است. زمینهسازی خوبی صورت گرفته، اما محتوای موزه نیز باید متناسب با همین فناوریها باشد. نمیتوانیم یک زیرساخت مدرن داشته باشیم، اما محتوای آن با شیوههای قدیمی ارائه شود. باید از واقعیت افزوده، واقعیت مجازی، هوش مصنوعی و فناوریهای تعاملی استفاده کنیم تا مخاطب امروز ارتباط بهتری با این تاریخ برقرار کند.
ایمنا: در حوزه تولید محتوای جدید چه اقداماتی در دست انجام است؟
ذوالفقاری: یکی از اقداماتی که دنبال کردهایم، تولید بازی است. در حال حاضر سفارش تولید سه بازی را دادهایم که یکی از آنها به جنگ دوازدهروزه مربوط است و حدود ۸۰ درصد کار آن انجام شده است. دو بازی دیگر نیز با موضوع دفاع مقدس هشت ساله در حال پیگیری است، علاوه بر این تولیداتی در تهران انجام شده که قابلیت استفاده در مجموعههای مختلف را دارد و ما نیز دنبال استفاده از این ظرفیتها در اصفهان هستیم، البته همه این اقدامات نیازمند اعتبار است. تاکنون برای ایجاد زیرساخت موزه هزینه شده و اکنون برای تولید و تکمیل محتوا نیز به اعتبار نیاز داریم. شرایط مالی کشور را درک میکنیم، اما اگر قرار باشد موزه اثرگذار باشد، باید برای محتوای آن نیز سرمایهگذاری شود.
ایمنا: برای اینکه موزه از یک فضای نمایشگاهی خارج شود و مخاطب جوان را جذب کند، چه برنامهای دارید؟
ذوالفقاری: برنامهریزی شده است که از ابتدای مهر سالجاری روزانه حداقل ۶۰۰ دانشآموز و دانشجو را در موزه دفاع مقدس پذیرش کنیم. برای حضور این مخاطبان یک سناریو تعریف کردهایم؛ یعنی دانشآموز وقتی وارد موزه میشود، مشخص باشد از کجا شروع کند، چه محتوایی را ببیند و در نهایت چه برداشتی از این بازدید داشته باشد.
بخشی از محتوا آماده شده و سیر نمایشگاهی نیز طراحی و هماهنگ شده است، همچنین با راویان و نیروهای جهاد تبیین هماهنگیهایی صورت گرفته تا تعدادی از راویان بهصورت روزانه در موزه حضور داشته باشند و برای دانشآموزان و دانشجویان روایتگری کنند، هدف آن است که بازدید از موزه یک برنامه تشریفاتی نباشد، بلکه مخاطب زمانی که حدود یک ساعت در آن حضور دارد، با یک روایت منسجم روبهرو شود و با یک برداشت مشخص از دفاع مقدس از مجموعه خارج شود.
ایمنا: تکمیل باغ موزه دفاع مقدس اصفهان بدون همراهی دستگاههای مختلف امکانپذیر است؟
ذوالفقاری: بدون شک نه. همانطور که در دوران دفاع مقدس همه گروههای مردم و دستگاهها در کنار هم قرار گرفتند، امروز نیز در حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس باید همه پای کار باشند. دانشآموز، معلم، دانشگاهی، طلبه، روحانی، بانوان، هنرمندان، رسانهها و دستگاههای اجرایی، هرکدام میتوانند بخشی از این مسیر را بر عهده بگیرند. ما زمانی میتوانیم در مأموریت خود موفق باشیم که از ظرفیت همه استفاده کنیم. دنبال آن هستیم که همه دستگاهها کمک کنند، نظر دهند و پیشنهاد ارائه کنند تا بتوانیم دین خود را نسبت به دفاع مقدس به شکل شایسته ادا کنیم.
ایمنا: رهبر شهید انقلاب بر اهمیت حفظ و انتقال فرهنگ دفاع مقدس تأکید ویژهای داشتند. از نگاه شما این تأکید چه وظیفهای بر دوش مجموعههای مسئول میگذارد؟
ذوالفقاری: فرمایش ایشان این بود که دفاع مقدس بر گردن کشور ما حق حیات دارد، ما هرچه درباره این موضوع فکر میکنیم، میبینیم که به شهدا و دفاع مقدس تا ابد مدیون هستیم. یکی از مهمترین راههای ادای این دین، انتقال آموزههای دفاع مقدس به جامعه بهویژه نسل جوان است؛ مفاهیمی همچون ایثار، ازخودگذشتگی، شهادت، مسئولیتپذیری و پای کار بودن. نسل جوان امروز ممکن است بسیاری از جزئیات آن دوران را نداند، اما این به معنای بیارتباط بودن با این مفاهیم نیست. کارهای زیادی انجام شده، اما هنوز کارهای بسیاری باقی مانده است. فرهنگ دفاع مقدس برگرفته از فرهنگ عاشورا است و زیباییهای فراوانی دارد. باید بتوانیم این زیبایی و حقیقت را درست روایت کنیم.
ایمنا: استفاده از هنر و فناوریهای نوین برای انتقال فرهنگ دفاع مقدس امروز چه جایگاهی در برنامههای شما دارد؟
ذوالفقاری: رویکرد ما همین است، رهبر شهید انقلاب تأکید داشتند که باید بیشتر از ظرفیت هنر و فناوریهای نوین برای انتقال ارزشهای شهید و شهادت استفاده شود و حتی در دیدار با اعضای ستاد کنگره شهدای اصفهان، موضوع فناوریهای نوین و هوش مصنوعی مورد توجه قرار گرفت. امروز اگر از فناوریهای روز استفاده نکنیم، از نسل جوان عقب میمانیم. دانشآموز و دانشجوی امروز با تلفن همراه زندگی میکند. باید بتوانیم این بستر را از محتوای درست و جذاب دفاع مقدس پر کنیم. از انیمیشن، اینفوگرافیک، بازی، هوش مصنوعی، واقعیتافزوده و واقعیتمجازی میتوان استفاده کرد. گاهی لازم نیست برای معرفی یک شهید یا یک عملیات، محتوای طولانی تولید کنیم؛ میتوانیم در چند ثانیه، با یک روایت تصویری جذاب، اطلاعاتی مؤثر به مخاطب منتقل کنیم. باید شهدا، رزمندگان، جانبازان و آزادگان را با زبان امروز معرفی کنیم و مفاهیم و عملیاتهای دفاع مقدس را نیز به همین شکل در اختیار نسل جدید قرار دهیم.
ایمنا: نقش رسانه را در این مسیر چگونه میبینید؟
ذوالفقاری: رسانه میتواند در دو حوزه بسیار مهم کمک کند؛ یکی نهادینه کردن و انتقال ارزشها و دیگری مطالبهگری. تجربهای در یکی از استانها داشتم که برای ساخت یک یادمان، احساس کردیم نیاز است رسانه وارد موضوع شود. وقتی رسانه ورود کرد، شاید در طول یک سال حدود ۵۰ درصد کار پیش رفت. موضوع را مطرح میکردیم و مسئولیت هر بخش را از دستگاه مربوطه مطالبه میکردیم. بهتدریج دستگاههای مختلف وارد شدند. این یکی از وظایف مهم رسانه است. رسانه باید ببیند کجا نیاز به ورود و مطالبهگری وجود دارد و در همان نقطه ورود کند.
ایمنا: اگر بخواهید یک مطالبه اصلی برای آینده حوزه حفظ و نشر ارزشهای دفاع مقدس در اصفهان مطرح کنید، آن مطالبه چیست؟
ذوالفقاری: مطالبه اصلی من این است که همه ظرفیتها پای کار بیایند. دفاع مقدس متعلق به یک دستگاه یا یک مجموعه نیست؛ متعلق به همه مردم است، امروز باید از هنر، رسانه، فناوری، دانشگاه، آموزشوپرورش، شهرداری، حوزههای علمیه و همه ظرفیتهای اجتماعی استفاده کنیم. اگر بتوانیم این مجموعه ظرفیتها را کنار هم قرار دهیم، میتوانیم دفاع مقدس را آنطور که شایسته است به نسل جدید منتقل کنیم. نباید تصور کنیم نسل جوان با این مفاهیم بیگانه است. به اعتقاد من جوان امروز تشنه این مفاهیم است، مشکل این است که گاهی ما نتوانستهایم آنها را با زبان مناسب به او منتقل کنیم، وظیفه ما این است که زبان روایت را تغییر دهیم، نه حقیقت روایت را؛ حقیقت دفاع مقدس همان ایثار، ایمان، مقاومت و ازخودگذشتگی است، اما برای رساندن این حقیقت به نسل امروز باید از ابزارهای امروز استفاده کنیم.