کار در حوزه «مستند» واقعا دشوار است/ «مستند» با هر ژانر و هر طبقه‌بندی که ساخته شود باید در نهایت از «واقعیت‌ها» به یک «حقیقت» برسد و آن را به بیننده نشان دهد

به گزارش سینماپرس، شفیع آقامحمدیان، دانش‌آموخته کارگردانی سینما و تئاتر که در کارنامه خود سابقه کارگردانی، نویسندگی و مدیریت در حوزه سینما و تلویزیون را دارد و در دوره‌ای مدیر مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی و دبیر جشنواره سینماحقیقت بود در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، درباره ماندگارترین خاطره خود از جشنواره سینماحقیقت گفت: خاطرات زیادی از مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، به‌ویژه جشنواره‌ها دارم، اما ماندگارترین خاطره‌ام همکاری دوستان در مرکز برای برگزاری جشنواره‌هاست. این موضوع برای من بسیار مهم است؛ چراکه از سال ۱۳۸۸ تا سال‌های ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳، اوضاع جامعه آشفته بود و جشنواره‌ها و فیلمسازان نیز از این شرایط تاثیر می‌گرفتند.

او ادامه داد: در یکی از دوره‌های جشنواره، هم‌زمان با این شرایط، جشنواره بین‌المللی مستند آمستردام (ایدفا) از فیلمسازان دعوت‌شده به سینماحقیقت خواست در اعتراض به وضعیت برخی فیلمسازان ایرانی، از حضور در جشنواره و نمایش آثارشان خودداری کنند. این اتفاق باعث شد برخی از کارگردانان و مستندسازان همکاری خود را با جشنواره کاهش دهند. با این حال، دوستان و همکاران مرکز همکاری خوبی داشتند و همان سال جشنواره بسیار خوبی برگزار شد.

آقامحمدیان افزود: ضعف‌هایی که ممکن بود در نتیجه این اتفاق در جشنواره دیده شود، دیده نشد و جشنواره حتی محکم‌تر از سال‌های قبل برگزار شد. این اتفاق را مدیون دوستان خوب مرکز می‌دانم که همکاری جدی داشتند و باعث شدند این کار به نتیجه برسد. شاید یکی از بزرگ‌ترین خاطرات من همین باشد.

مستند؛ حرکت از واقعیت به حقیقت

او درباره ویژگی سینمای مستند و نسبت آن با جشنواره سینماحقیقت بیان کرد: با توجه به اینکه من در زمینه کارهای سینمایی، کارگردانی و نویسندگی فعال هستم، باید بگویم مستند کار بسیار سختی است. یک مستندساز خوب طبیعتا باید پژوهشگر خوبی هم باشد و پژوهشگر بودن، توقعات را افزایش می‌دهد و این توقع نیز درست است.

آقامحمدیان ادامه داد: مستند ذاتا بر این اصل استوار است که پژوهشگر، موضوعی را در هر زمینه‌ای که باشد؛ اجتماعی، سیاسی، تاریخی و مانند آن، دنبال کند و واقعیت‌ها را کنار هم قرار دهد. در پژوهش گفته می‌شود بهترین پژوهش را انجام بده، بهترین واقعیت‌ها را پیدا کن و در کنار هم قرار بده. سپس هنری که به کار گرفته می‌شود، باعث می‌شود فیلم به پایان برسد و بیننده از آن واقعیت‌ها به یک حقیقت برسد. این بزرگ‌ترین وظیفه سینمای مستند است.

او درباره نسبت این نگاه با عنوان جشنواره سینماحقیقت گفت: جشنواره حقیقت نیز با همین نگاه نام‌گذاری شده است؛ یعنی فیلم و مستند، با هر ژانر و هر طبقه‌بندی که ساخته شود، باید در نهایت از واقعیت‌ها به یک حقیقت برسد و آن را به بیننده نشان دهد. زیبایی کار مستند برای من در همین است و دلیل ارتباط بیننده با مستند نیز همین نکته است.

مستندهایی که واقعیت‌های پنهان را آشکار می‌کنند

آقامحمدیان درباره جذابیت سینمای مستند گفت: هر کسی نمی‌تواند در طول زندگی خود ده موضوع را انتخاب کند و با تحقیق و پژوهش به حقایق آنها برسد. اما فیلم‌های مستند این امکان را به ما می‌دادند که چند فیلم ببینیم و از موضوعاتی که به آنها می‌پرداختند، به حقایقی برسیم. این بزرگ‌ترین امتیازی بود که برای کار مستند قائل بودم و از آن لذت می‌بردم.

او افزود: مستند وظیفه دارد که وقتی من به عنوان بیننده اثری را تماشا می‌کنم، ببینم از یک موضوع ساده که در میان مردم شناخته شده است، نکاتی در مستند مطرح شده که ما را با حقایق آن ماجرا به شکل دیگری مواجه می‌کند و حقیقت را برای ما بیان می‌کند. این نکته برای من بسیار مهم بود و همچنان نیز اهمیت دارد. وقتی نام جشنواره حقیقت یا سینماحقیقت می‌آید، همین نکته مورد توجه قرار می‌گیرد و همین نگاه، نظر من را نسبت به این جشنواره جلب می‌کند.

مستندساز و جست‌وجوی حقایق

این کارگردان و مدیر فرهنگی درباره تجربه خود از مدیریت در حوزه مستند و تفاوت مستندسازان تلویزیون و مستندسازان مستقل گفت: تجربه من فقط به مرکز مستند محدود نمی‌شد. در صداوسیما مدیریت مستندسازی داشتم، داور بودم و بعد هم دبیر بودم، اما تفاوتی میان مستندسازان تلویزیون و مستندسازان خارج از تلویزیون می‌دیدم. دوستانی که به صورت آزاد و خارج از سازمان فیلم مستند می‌ساختند، بیشتر به این نکته توجه می‌کردند که به حقایقی دست پیدا کنند که دیگران کمتر می‌توانند به آنها دست پیدا کنند.

او ادامه داد: این رویکرد، کار مستندسازان را دشوار می‌کرد و حتی کار سایر عوامل را دشوارتر می‌کرد. این بخش برای من بسیار جذاب بود و همچنان نیز جذاب است.

سینماحقیقت؛ فرصتی برای کشف حقایق

آقامحمدیان درباره ارتباط خود با جشنواره سینماحقیقت گفت: کار در حوزه مستند واقعا دشوار است. هر کدام انتظارهایی از جوانب مختلف در آن وجود دارد و برآورده کردن این انتظارها بسیار سخت است. از این بابت واقعا آقای حمیدی‌مقدم را تحسین می‌کنم که چند سال است با این موضوع مواجه است و نسبت به ایشان احترام خاصی قائل هستم.

او افزود: نکته‌ای که برای من در این جشنواره مهم است، این است که در طول سال فیلم‌هایی می‌بینم که در آن‌ها با حقایقی مواجه می‌شوم که از چشم من پنهان مانده یا فرصت نکرده‌ام آن‌ها را مطالعه کنم. جشنواره حقیقت برخی از این مسائل را برای من روشن کرده است؛ یعنی من را نسبت به حقایقی که به دنبال آن‌ها هستم، از طریق بعضی مستندها آگاه کرده است.

آقامحمدیان ادامه داد: این ویژگی به کسانی برمی‌گردد که مستندساز هستند؛ مستندسازانی که مستقل و علاقه‌مند به کشف حقایق زندگی، تاریخ و مسائل سیاسی و اجتماعی هستند. این نکته مهمی است که همچنان من را به سمت جشنواره حقیقت می‌کشاند.

چرا همچنان به سینماحقیقت می‌آیم؟

او درباره دلیل تداوم حضور خود در جشنواره سینماحقیقت گفت: این موضوع برای من دو وجه دارد؛ یکی اینکه جشنواره حقیقت را مکانی می‌دانم که انسان ناخواسته با دیدن فیلم‌ها به حقایقی دست پیدا می‌کند. نکته دوم این است که جشنواره‌ها برای ما خاطره‌هایی دارند. وقتی به جشنواره می‌آیم، دوستان قدیمی را می‌بینم، با مستندسازان جدید آشنا می‌شوم و با آن‌ها گفت‌وگو می‌کنم. این دو نکته برای من مهم است و به همین دلیل تلاش می‌کنم از جشنواره حقیقت فاصله نگیرم.

آقامحمدیان افزود: با توجه به شرایط امروز جهان، دیدن این فیلم‌ها خود امتیاز بزرگی است. آشنا شدن با دیدگاه افرادی که فیلم می‌سازند نیز اهمیت زیادی دارد؛ به‌ویژه فیلم‌هایی که با به‌کارگیری هنر و واقعیت‌های جامعه، ما را به سمت حقیقت سوق می‌دهند و با مسائلی که در جهان اتفاق می‌افتد، مواجه می‌کنند. اینکه کسانی به دنبال روشن کردن این حقایق هستند، بسیار مهم است.

او گفت: همین مسائل باعث می‌شود که همچنان به جشنواره حقیقت احترام بگذارم و نسبت به دست‌اندرکاران و دوستانی که در مرکز هستند، علاقه و احترام داشته باشم و با کمال میل و رغبت در جشنواره حقیقت شرکت کنم.

سینماحقیقت نباید از مفهوم حقیقت فاصله بگیرد

آقامحمدیان درباره بیست‌سالگی جشنواره سینماحقیقت و مسیر پیش‌روی آن نیز گفت: برگزاری جشنواره به مدت بیست سال، کار آسانی نیست؛ در واقع مانند این است که کودکی را بزرگ کرده باشید و با تمام فراز و نشیب‌های زندگی، او را به این مرحله رسانده باشید. مهم این است که با توجه به همان مفهومی که جشنواره حقیقت دارد، تلاش شود از این مفهوم و معنا فاصله نگیرد. تا آنجا که من می‌بینم، این اتفاق افتاده و فاصله‌ای میان این معنا و مفهوم و جشنواره ایجاد نشده است.

او در پایان تکید کرد: امیدوارم در آینده نیز همین روند ادامه پیدا کند. البته می‌توان بیش از این به مسائلی پرداخت که پشت آن‌ها حقایقی پنهان است و آن‌ها را آشکار کرد و برای مردم بیان کرد. این را می‌توان از وظایف جشنواره‌ها دانست و جشنواره حقیقت نیز از این موضوع مستثنی نیست. با توجه به اینکه این جشنواره همچنان این مفهوم را با خود دارد، باید نسبت به آن علاقه و توجه بیشتری نشان داد و این مفهوم را هرچه بیشتر کاربردی کرد.

بیستمین جشنواره بین المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» با دبیری محمد حمیدی مقدم آذرماه ۱۴۰۵ برگزار می‌شود.