شهروندان چگونه با فروش برق خورشیدی، قبضها را صفر کردند؟
تولید برق خانگی و فروش آن به شبکه سراسری به ترند جهانی تبدیل شده است. پنلهای خورشیدی روی بام، توربینهای بادی کوچک در حیاط و باتریهای ذخیرهسازی در خانهها، به شهروندان اجازه میدهند نهتنها برق خود را تأمین کنند، بلکه برق اضافی را به شبکه بفروشند ...
به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، تولید برق خانگی به تولید برق در مقیاس کوچک توسط خانوارها، کسبوکارها و جوامع محلی گفته میشود که از طریق پنلهای خورشیدی روی بام، توربینهای بادی کوچک در حیاط یا سیستمهای تولید همزمان برق و گرما انجام میشود. این برق بهطور مستقیم در خانه مصرف میشود، در باتریها ذخیره میشود و مازاد آن به شبکه برق سراسری فروخته میشود.
در سالهای اخیر، موجی گسترده از رشد تولید برق خانگی در سطح جهانی شکل گرفته است که ریشه در همگرایی چندین محرک کلیدی دارد. جهش خیرهکننده قیمت برق در بسیاری از کشورهای جهان به رکوردهای تاریخی رسیده که فشار مالی سنگینی بر خانوارها وارد کرده و آنها را به سمت جستوجوی راهکارهایی برای کاهش دائمی هزینههای قبض انرژی سوق داده است. همزمان با این بحران اقتصادی، پیشرفتهای تکنولوژیک منجر به سقوط ۸۰ درصدی قیمت پنلهای خورشیدی شده که سرمایهگذاری در سیستمهای تولید انرژی خانگی را به گزینهای بسیار مقرونبهصرفه و منطقی برای قشر متوسط تبدیل کرده است.
علاوه بر جنبههای اقتصادی، تجربیات تلخ فروپاشیهای مکرر در شبکههای برق سراسری مناطقی نظیر تگزاس، کالیفرنیا، هند و آفریقای جنوبی، آسیبپذیری ساختارهای متمرکز سنتی را به وضوح نشان داد؛ موضوعی که اهمیت حیاتی تولید پراکنده را به عنوان سپری در برابر قطعیهای گسترده برای افزایش پایداری شبکه اثبات کرد
از سوی دیگر، سایه سنگین تغییرات اقلیمی و بحرانهای زیستمحیطی، دولتها را بر آن داشته است تا با وضع قوانین تشویقی و الزامآور، گذار به انرژیهای پاک را تسریع کنند. ترکیب فشارهای اقتصادی، صرفهجوییهای فناوری، ضرورت تأمین امنیت انرژی و مسئولیتهای زیستمحیطی، باعث شده است خودکفایی انرژی در مقیاس کوچک به اولویتی برای جوامع امروزی تبدیل شود.
شهرها و دولتها برای تشویق تولید برق خانگی، سه مکانیزم اصلی را اجرا کردهاند:
تعرفه تضمینشده خرید: در این سیستم شرکتهای برق متعهد میشوند برق تولیدشده توسط خانوارها را با قیمت تضمینشدهای بخرند. این قیمت ممکن است پایینتر یا بالاتر از قیمت خردهفروشی باشد، اما ثبات و تضمین بلندمدت آن انگیزه مالی برای شهروندان ایجاد میکند. برای مثال، آلمان در ۲۰۲۶ تعرفه خرید برق خورشیدی خانگی را ۷.۷ تا ۱۲.۲۲ سنت بر کیلوواتساعت اعلام کرد، در حالی که قیمت خردهفروشی ۳۰ سنت است. اگرچه این قیمت پایینتر از خردهفروشی است، اما تضمین ۲۰ ساله خرید و سهولت اتصال به شبکه، انگیزه کافی برای نصب پنلهای خورشیدی ایجاد میکند. خانوارها ترجیح میدهند ابتدا برق تولیدی خود را مصرف کنند که معادل صرفهجویی ۳۰ سنتی است، سپس مازاد آن را به شبکه بفروشند.
اندازهگیری خالص: در این سیستم خانوارها برق تولیدی خود را به شبکه میفروشند و اعتبار دریافت میکنند. این اعتبار را میتوانند در شب یا روزهای ابری برای خرید برق از شبکه استفاده کنند. در پایان سال اگر تولید بیشتر از مصرف باشد، مازاد بهصورت نقدی پرداخت میشود. این سیستم در آمریکا، استرالیا و هند رایج است.
اندازهگیری خالص دیجیتال: این سیستم نسخه پیشرفتهتر و هوشمندتر سیستم اندازهگیری خالص سنتی است که در ۲۰۲۵ معرفی شد و تفاوت اصلی در دیجیتالیسازی کامل فرایند است: از ثبتنام اولیه و نصب کنتورهای هوشمند گرفته تا پایش لحظهای تولید و مصرف و حتی تسویه حساب ماهانه از طریق یک اپلیکیشن موبایل انجام میشوند.
این تحول دیجیتال زمانبرترین بخش سیستم یعنی فرایند اداری را حذف کرده و در نتیجه، مدت زمان لازم برای اتصال یک خانه به شبکه برق را از سه تا شش ماه (در سیستم سنتی) به دو تا چهار هفته (در سیستم دیجیتال) کاهش داده است. خانوارها میتوانند از طریق اپلیکیشن، میزان برق تولیدی، مصرفی و مازاد فروشرفته به شبکه را بهصورت لحظهای مشاهده و درآمد خود را پیگیری کنند.
دهلی؛ طرح خانه خورشیدی با چهار میلیون خانوار خورشیدی
قیمت برق در دهلی هر سال ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش داشت و تا ۲۰۲۴ به هشت تا ده روپیه بر کیلوواتساعت رسیده بود. خاموشیهای گسترده تا هشت ساعت در روز رخ میداد و میلیونها نفر را بدون برق میگذاشت. همزمان، آلودگی هوا در دهلی به بحران سلامتی تبدیل شده بود و دولت هند را به یافتن راهکارهای پاک برای تولید برق واداشت.
در فوریه ۲۰۲۴، دولت هند طرح «خانه خورشیدی پرادان مانتری» را راهاندازی کرد که هدف آن خورشیدیسازی ده میلیون خانوار تا ۲۰۲۶ بود. این طرح یارانهای تا ۷۸ هزار روپیه (۹۴۰ دلار) برای نصب سیستمهای خورشیدی با ظرفیت یک تا سه کیلووات روی بام خانهها ارائه میدهد. هر خانواده میتواند با پرداخت تنها ۲۰ درصد هزینه، سیستم خورشیدی نصب کند و مابقی را از طریق وامهای کمبهره بانکی تأمین کند.
مکانیزم فروش برق در این طرح، اندازهگیری خالص است. خانوارها برق تولیدی خود را به شبکه میفروشند و اعتبار دریافت میکنند. اگر تولید بیشتر از مصرف باشد، مازاد بهصورت نقدی پرداخت میشود. در حال حاضر قیمت خرید برق خورشیدی خانگی در دهلی سه روپیه بر کیلوواتساعت است که برای سیستمهای یک تا سه کیلووات اعمال میشود. در اوت ۲۰۲۶، کمیسیون تنظیم مقررات برق پنجاب قراردادهای اندازهگیری خالص دیجیتال را تصویب کرد که تمام فرایند ثبتنام، نصب و تسویه حساب را از طریق اپلیکیشن موبایل امکانپذیر میکند.
تا مه ۲۰۲۶، بیش از چهار میلیون خانوار در هند به سیستمهای خورشیدی مجهز شدند که ۸۵ درصد رشد نسبت به ۲۰۲۴ داشته است. در دهلی بهتنهایی، ۲۴ هزار خانوار تا ژوئن ۲۰۲۶ سیستم خورشیدی نصب کردند که معادل ۴۲۰ مگاوات ظرفیت تولید برق است. این میزان تولید سالانه ۶۰۰ میلیون کیلوواتساعت برق پاک تولید میکند که معادل حذف ۱۵۰ هزار خودرو از جادهها است.
خانوارهایی که به این طرح پیوستهاند، توانستهاند ۸۰ تا ۱۰۰ درصد قبض برق خود را حذف کنند. طبق گزارش وزارت انرژیهای نو و تجدیدپذیر هند، تا ژوئیه ۲۰۲۶ بیش از ۱.۹ میلیون خانوار هندی (۳۸ درصد از کل مشارکتکنندگان) حداقل در یک دوره صورتحساب، قبض برق صفر داشتهاند. برخی خانوارها که سیستمهای بزرگتر (بیش از ۳ کیلووات) نصب کردهاند، نهتنها قبض برق صفر دارند، بلکه سالانه بهطور میانگین ۳۵۰۰ روپیه درآمد از فروش برق اضافی کسب میکنند. دولت هند تخمین زده است که این طرح طی پنج سال آینده، یک میلیون شغل سبز در بخش نصب و نگهداری پنلهای خورشیدی ایجاد خواهد کرد و تا پایان ۲۰۲۶ میتواند به ۷.۵ میلیون خانوار خدماترسانی کند.
سیدنی؛ تعرفههای خرید برق خورشیدی
سیدنی، بزرگترین شهر استرالیا با جمعیت ۵.۴ میلیون نفر در ۲۰۲۴ با چالش افزایش قیمت برق و امواج گرمایی مکررروبهرو بود. قیمت برق در شهر نیو ساوت ولز ایالت سیدنی بهطور میانگین ۳۵-۳۰ سنت استرالیا (۲۳-۲۰ سنت آمریکا) بر کیلوواتساعت است و هر ساله بیش از ۸ درصد افزایش پیدا میکند. در تابستان ۲۰۲۵ امواج گرمایی دما را به ۵۰ درجه سانتیگراد رساند و مصرف برق برای تهویه مطبوع رکورد زد.
دولت نیو ساوت ولز از ژوئیه ۲۰۲۵ با هدف ترویج انرژیهای پاک، طرح جامع «تعرفه تزریق برق خورشیدی» را آغاز کرد. در این طرح، دولت قیمت ده سنت استرالیا (معادل ۶.۷ سنت آمریکا) را برای هر کیلوواتساعت برق تزریقشده به شبکه تضمین میکند. این تعرفه برای سیستمهای خورشیدی تا سقف ده کیلووات و برای هشت کیلوواتساعت نخست صادرات روزانه اعمال میشود. مازاد تولید بر این مقدار با هدف تشویق خانوارها به ذخیرهسازی انرژی، با قیمت صفر خریداری میشود که صاحبان خانهها را به سمت نصب سیستمهای باتری سوق میدهد.
علاوه بر این، برای کاهش هزینههای اولیه، دولت یارانهای تا سقف ۱۴۰۰ دلار استرالیا برای نصب پنلهای خورشیدی سه تا ده کیلوواتی در نظر گرفته است. همچنین در راستای تکمیل چرخه انرژی پایدار، وامهای کمبهره (۲ تا ۳ درصد) تا سقف ده هزار دلار استرالیا برای تجهیز منازل به باتریهای ذخیرهساز در دسترس شهروندان قرار گرفته است.
تا سپتامبر ۲۰۲۶، بیش از ۱.۲ میلیون خانه در استرالیا به سیستمهای خورشیدی مجهز شدند که ۳۵ درصد رشد نسبت به ۲۰۲۴ داشته است. سهم نیو ساوت ولز از این رقم ۴۰۰ هزار خانواده است که معادل دو گیگاوات ظرفیت تولید برق است. این میزان تولید سالانه ۲.۸ میلیارد کیلوواتساعت برق پاک تولید میکند که معادل حذف ۱.۵ میلیون خودرو از جادهها است. خانوارهای خورشیدیشده بهطور میانگین ۶۰ تا۸۰ درصد قبض برق خود را حذف کردهاند و سالانه ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ دلار استرالیا (۳۳۰-۶۷۰ دلار آمریکا) درآمد از فروش برق اضافی کسب میکنند.
سیدنی نشان داده است که حتی کشورهای توسعهیافته با شبکه برق پایدار نیز میتوانند با تعرفههای خرید جذاب، تولید برق خانگی را توسعه دهند. موفقیت این طرح موجب شده است که ایالتهای دیگر استرالیا از جمله کوئینزلند، ویکتوریا و استرالیای جنوبی در حال الگوبرداری از این مدل باشند.
کیپتاون؛ پیشرو در تولید برق خانگی
کیپتاون شهری با جمعیت ۴.۶ میلیون نفر در آفریقای جنوبی است که بهدلیل کهولت نیروگاهها و کمبود بودجه برای سرمایهگذاری در زیرساختهای جدید، با بحران انرژی شدیدی روبهرو بود. خاموشیهای مکرر روزانه چهار تا هشت ساعت طول میکشید و کسبوکارها، مدارس و بیمارستانها را تحت تأثیر قرار میداد. هزینه اقتصادی این خاموشیها برای کیپتاون سالانه بیش از ده میلیارد رند (حدود ۵۵۰ میلیون دلار) برآورد میشد.
در ژوئیه ۲۰۲۲، کیپتاون برنامه نوآورانه «کش فور پاور» (طرح خرید برق مازاد خانگی) را راهاندازی کرد که فرصتی در اختیار خانوارها و کسبوکارها قرار میدهد تا برق مازاد تولیدشده توسط پنلهای خورشیدی روی بام خود را به شبکه بفروشند. این برنامه به مشارکتکنندگان اجازه میداد از کنتورهای دوطرفه استفاده کنند که مصرف و تولید برق را اندازهگیری میکنند.
تا ژانویه ۲۰۲۵ بیش از ۱۸۴۰ خانوار و کسبوکار کوچک در برنامه ثبتنام کردند و کیپتاون را به نخستین کلانشهر آفریقای جنوبی تبدیل کردند که برق مازاد را از تولیدکنندگان کوچکمقیاس خریداری میکند. مشارکتکنندگان برنامه بیش از ۵۵ میلیون رند (حدود ۳ میلیون دلار) درآمد کسب کردند. این درآمد برای بسیاری از خانوارها، بازگشت سرمایه اولیه نصب پنلهای خورشیدی را سرعت بخشید و دوره بازگشت سرمایه را از هفت تا ده سال به پنج سال کاهش داد.
تا سپتامبر ۲۰۲۶، بیش از ده هزار خانوار و کسبوکار در کیپتاون سیستمهای خورشیدی روی بام نصب کردهاند و در مجموع بیش از ۱۰۰ مگاوات ظرفیت تولید برق داشتند. این میزان معادل ۱۰ تا ۱۵ درصد از نیازهای برق شهر در ساعات اوج مصرف است. برنامه کش فور پاور توانسته است فشار بر شبکه برق را کاهش دهد و مدت زمان خاموشیها را در کیپتاون بهطور قابلتوجهی کاهش دهد. در حالی که سایر شهرهای آفریقای جنوبی همچنان روزانه چهار تا هشت ساعت خاموشی دارند، کیپتاون توانسته خاموشیها را به یک ساعت در روز کاهش دهد.