کشاورزی با نسخه آبیاری سنتی دوام نمیآورد
کارشناس ارشد کشاورزی و منابع طبیعی با تأکید بر تشدید تنش آبی در کشور گفت: ادامه اتکا به روشهای سنتی آبیاری، هزینه تولید و فشار بر منابع آب را افزایش میدهد و کشاورزی ایران برای بقا ناگزیر است به سمت آبیاری هوشمند و تصمیمگیری مبتنی بر داده حرکت کند.
سید آرمان حسینی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با تأکید بر ضرورت بازنگری جدی در شیوه مدیریت آب در بخش کشاورزی اظهار کرد: ادامه اتکا به الگوی آبیاری سنتی در شرایط تشدید تنش آبی نهتنها به معنای مصرف بیشتر آب، بلکه به معنای افزایش هزینه تولید، کاهش بهرهوری و تشدید فشار بر منابع زیرزمینی است و ایران ناگزیر است به سمت آبیاری هوشمند و تصمیمگیری مبتنی بر داده حرکت کند.
وی با بیان اینکه سالهاست درباره کاهش منابع آب، افت سفرههای زیرزمینی و ضرورت اصلاح الگوی مصرف سخن میگوییم، اما مسئله این است که نمیتوان با ابزارهای قرن گذشته با بحران آب امروز روبهرو شد، افزود: در بسیاری از مزارع، هنوز زمان آبیاری بر اساس تجربه، تقویم یا عادت تعیین میشود؛ درحالیکه نیاز واقعی گیاه به آب تابعی از رطوبت خاک، دما، مرحله رشد، تبخیر و تعرق، نوع محصول و پیشبینی وضعیت هواست.
کارشناس ارشد کشاورزی و منابع طبیعی گفت: آبیاری هوشمند در همین نقطه معنا پیدا میکند؛ حسگرهای خاک، اطلاعات هواشناسی، تصاویر ماهوارهای و پهپادی و الگوریتمهای هوش مصنوعی میتوانند مشخص کنند چه زمانی در کدام قسمت مزرعه و چه مقدار آب مورد نیاز است، بنابراین هدف حذف کشاورز نیست، بلکه تبدیل تجربه او به تصمیمی دقیقتر و کمهزینهتر است.
حسینی با اشاره به برنامههای داخلی گفت: ایران نیز از این مسیر فاصله ندارد؛ در سال ۱۴۰۵ اجرای ۱۱۰ طرح پایلوت آبیاری هوشمند در حدود ۱۰ هزار هکتار از اراضی کشور گزارش شده و برنامههایی برای توسعه این سطح مطرح شده است، همچنین وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده است که توسعه آبیاری هوشمند میتواند مصرف آب را حدود ۲۰ درصد کاهش دهد و عملکرد محصولات را ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش دهد، البته این ارقام باید برای هر محصول، اقلیم و فناوری بهصورت جداگانه راستیآزمایی شوند.
وی ادامه داد: تجربه کشورهای کمآب نشان میدهد مسئله فقط خرید تجهیزات نیست؛ عربستان سعودی نیز به سمت ترکیب هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و مدیریت هوشمند آب رفته و مطالعات جدید این کشور نشان میدهد استفاده از سامانههای آبیاری سازگار با هوش مصنوعی با افزایش بهرهوری آب و تولید کشاورزی ارتباط دارد.
کارشناس ارشد کشاورزی و منابع طبیعی تصریح کرد: حتی در کشورهایی که از نظر اقلیمی با ایران فاصله دارند، فشار کمآبی موجب تغییر رویکرد شده است؛ در آمریکا، وزارت کشاورزی این کشور در سپتامبر ۲۰۲۶ استفاده آزمایشی از تصاویر ماهوارهای، مدلهای مکانی، هوش مصنوعی و یادگیری ماشین را برای بهبود پایش محصولات آغاز کرده است، زیرا مدیریت کشاورزی بدون داده دقیق دیگر امکانپذیر نیست.
حسینی با اشاره به یک پژوهش جدید درباره مدیریت مزرعه با هوش مصنوعی گفت: اکنون حتی سامانههایی در حال آزمایش هستند که دادههای حسگرهای خاک، پهپادهای حرارتی و چندطیفی، تصاویر ماهوارهای، ایستگاه هواشناسی و سوابق چندساله محصول را یکجا تحلیل میکنند و برای عملیات مختلف، از آبیاری تا کوددهی و کنترل آفات، تصمیمسازی میکنند.
وی خاطرنشان کرد: نمیتوان از کشاورزی که سرمایه محدودی دارد انتظار داشت بهتنهایی هزینه گذار دیجیتال را بپردازد؛ دولت باید تسهیلات کمبهره، یارانه هدفمند و آموزش عملی برای استقرار سامانههای آبیاری هوشمند فراهم کند و آموزش کشاورزان را به اندازه تأمین تجهیزات جدی بگیرد.
کارشناس ارشد کشاورزی و منابع طبیعی تاکید کرد: اگر کشاورز نداند حسگر رطوبت خاک چه میگوید، چگونه داده را تفسیر کند و چه زمانی بر اساس توصیه سامانه آبیاری را متوقف کند، گرانترین فناوری نیز به یک وسیله تزئینی تبدیل خواهد شد.
حسینی گفت: مسئله امروز ایران فقط کمبود آب نیست، بلکه کمبود بهرهوری آب است؛ در شرایطی که هر قطره آب ارزش اقتصادی و زیستمحیطی دارد، باید از آبیاری بر اساس سنت به آبیاری بر اساس داده برسیم.
وی عنوان کرد: اگر این تغییر همزمان با آموزش کشاورزان، تأمین مالی و سیاستگذاری درست انجام نشود، حتی توسعه فناوری نیز نمیتواند شکاف میان کشاورزی و منابع آبی کشور را پر کند.