چرا هوش مصنوعی نمی‌تواند با سلاح‌های بیولوژیکی بشریت را نابود کند؟

نگرانی‌ها درباره ساخت سلاح‌های بیولوژیکی توسط هوش مصنوعی و تهدید آن برای بشریت، در حالی که واقعی به نظر می‌رسد، طبق نظر کارشناسان حوزه امنیت زیستی تا حد زیادی اغراق شده است.

هوش مصنوعی با پیشرفت‌های خیره‌کننده خود، بحث‌های زیادی را در مورد پتانسیل‌های مخربش به‌ویژه در زمینه سلاح‌های بیولوژیکی برانگیخته است. این مقاله به این موضوع می‌پردازد که چرا با وجود تمام ترس‌ها و گمانه‌زنی‌ها، هوش مصنوعی به تنهایی قادر به ساخت و انتشار سلاح‌های کشتار جمعی بیولوژیکی که بشریت را تهدید کند، نیست. بررسی دیدگاه‌های متخصصان نشان می‌دهد که موانع علمی و فنی عمده‌ای در این مسیر وجود دارد که حتی با پیشرفته‌ترین ابزارهای هوش مصنوعی نیز قابل رفع نیستند.

چرا ساخت سلاح‌های بیولوژیکی کشنده، حتی با هوش مصنوعی، دشوار است؟

برخی از کارشناسان برجسته امنیت زیستی، از جمله کوین اسولت، زیست‌فیزیکدان و متخصص مهندسی ژنتیک، تاکید می‌کنند که ایجاد یک پاتوژن (عامل بیماری‌زا) بسیار خطرناک و همه‌گیر، به خودی خود بسیار دشوار است. او اشاره می‌کند که حتی ویروس‌هایی مانند آبله که به‌طور طبیعی کشنده هستند، در آزمایشگاه با هدف تبدیل به سلاح کشتار جمعی، چندین دهه تلاش و تحقیقات گسترده می‌طلبیدند. اسولت معتقد است که ساخت یک پاتوژن جدید که بتواند میلیاردها انسان را از بین ببرد، نیازمند دانش بیولوژیکی عمیق و انجام آزمایش‌های تجربی بی‌شماری است که در حال حاضر هوش مصنوعی قادر به انجام آن‌ها نیست.

مارک لیپسیچ، اپیدمیولوژیست در دانشگاه هاروارد و مدیر مرکز دینامیک بیماری‌های واگیر، نیز با این دیدگاه موافق است. او می‌گوید که موانع واقعی در ساخت سلاح‌های بیولوژیکی، نه در قابلیت‌های طراحی مولکولی، بلکه در چگونگی آزمایش و مهندسی این عوامل بیماری‌زا نهفته است. طراحی یک پروتئین ممکن است پیچیده باشد، اما تعیین این‌که آیا این پروتئین واقعا عملکرد مورد نظر را خواهد داشت یا نه، تنها از طریق آزمایش‌های عملی در محیط آزمایشگاهی امکان‌پذیر است.

حتی با پیشرفت‌های اخیر در مدل‌های هوش مصنوعی که می‌توانند توالی پروتئین‌ها را پیش‌بینی کنند، این مدل‌ها هنوز نمی‌توانند پیش‌بینی کنند که یک عامل بیماری‌زا چگونه در محیط واقعی و در بدن انسان رفتار خواهد کرد. ساخت یک سلاح بیولوژیکی موثر، فراتر از کدنویسی و پیش‌بینی‌های نظری، به تجربه عملی، امکانات آزمایشگاهی پیشرفته و زمان بسیار طولانی نیاز دارد.

نقش واقعی هوش مصنوعی در تهدیدات زیستی چیست؟

دکتر آنتونی فاوچی، مدیر سابق موسسه ملی آلرژی و بیماری‌های عفونی، و اریک لندر، رئیس سابق سازمان پیشگام تحقیقاتی کاخ سفید، هشدار می‌دهند در حالی که هوش مصنوعی نمی‌تواند به‌تنهایی سلاح‌های بیولوژیکی بسازد، می‌تواند سرعت فرآیندهای مرتبط با بیولوژی را افزایش دهد. این ابزارها ممکن است به‌عنوان دستیاری برای تسهیل کشف، توسعه یا مهندسی عوامل بیماری‌زا عمل کنند، اما به هیچ وجه جایگزین دانش تخصصی و کار عملی انسان در آزمایشگاه نخواهند شد.

برای مثال، هوش مصنوعی می‌تواند در جست‌وجوی پایگاه‌های داده علمی برای یافتن اطلاعات مربوط به بیماری‌زاها یا در طراحی پروتئین‌های جدید که به واکسن کمک می‌کنند، مفید باشد. این پتانسیل به اصطلاح «استفاده دوگانه» دارد؛ یعنی فناوری‌هایی که می‌توانند هم برای اهداف مفید و هم برای اهداف مضر به کار روند. لیپسیچ توضیح می‌دهد که این استفاده دوگانه یک واقعیت دیرینه در علوم زیستی است و هوش مصنوعی تنها یک ابزار جدید در این زمینه محسوب می‌شود. چالش اصلی این نیست که هوش مصنوعی چیزی جدید می‌سازد، بلکه در سرعت بخشیدن به فرآیندهایی است که پیش‌تر نیز توسط انسان‌ها انجام می‌شدند.

• هشدار آنتروپیک: هوش مصنوعی می‌تواند به توسعه سلاح‌های بیولوژیکی کمک کند
• کلید خاموشی هوش مصنوعی چیست و آیا واقعا می‌تواند AI را متوقف کند؟
• پژوهشگر آنتروپیک: هوش مصنوعی می‌تواند تا پایان این دهه همه انسان‌ها را از بین ببرد!
• سایه هوش مصنوعی بر آزمایشگاه‌ها؛ زنگ خطر برای یک فاجعه جهانی

گزارش‌های پنل تخصصی آکادمی‌های ملی نیز نشان می‌دهد که توسعه سلاح‌های بیولوژیکی موثر، مستلزم ترکیبی از دانش نظری و توانایی‌های عملی آزمایشگاهی است که هوش مصنوعی تنها می‌تواند در بخش اول آن کمک کند. این بدان معناست که حتی اگر هوش مصنوعی بتواند به یک فرد شرور کمک کند تا ایده‌های بهتری برای ایجاد یک بیماری‌زا پیدا کند، آن فرد همچنان باید دانش زیستی و توانایی‌های عملی برای انجام آزمایش‌های لازم را داشته باشد.

راه‌حل‌ها و اقدامات پیشگیرانه برای امنیت زیستی

با وجود این‌که تهدید نابودی بشریت توسط هوش مصنوعی و سلاح‌های بیولوژیکی اغراق‌آمیز است، اما نگرانی‌ها در مورد سوءاستفاده انسان‌ها از ابزارهای هوش مصنوعی برای تولید سلاح‌های زیستی معتبر باقی می‌ماند. به همین دلیل، اقدامات پیشگیرانه و مقرراتی ضروری است:

1. غربالگری و محدودیت دسترسی: شرکت‌های هوش مصنوعی مانند OpenAI و Anthropic در حال حاضر سیستمی را پیاده‌سازی کرده‌اند که از پاسخ دادن مدل‌های هوش مصنوعی به درخواست‌های مرتبط با ساخت سلاح‌های بیولوژیکی جلوگیری می‌کند. این گامی مهم در جهت مسئولیت‌پذیری شرکت‌های فناوری است.
2. تنظیم مقررات بر مواد بیولوژیکی: لندر تاکید می‌کند که تمرکز اصلی باید بر تنظیم دسترسی به مواد بیولوژیکی خطرناک و محدود کردن توانایی افرادی باشد که ممکن است با سوءنیت به این مواد دسترسی پیدا کنند.
3. افزایش همکاری بین‌المللی: اسولت پیشنهاد می‌کند که جامعه بین‌المللی باید تلاش‌های خود را برای ردیابی و نظارت بر فعالیت‌های مرتبط با عوامل بیماری‌زا و همچنین آموزش‌های بیولوژیکی مشکوک افزایش دهد.
4. مقابله با اطلاعات غلط: یکی از بزرگ‌ترین خطرات، نه خود سلاح‌های بیولوژیکی ساخته شده توسط هوش مصنوعی، بلکه ترس و وحشتی است که اخبار اغراق‌آمیز در مورد آن می‌تواند ایجاد کند. مقابله با اطلاعات غلط و ارائه حقایق علمی از اهمیت بالایی برخوردار است.

در نهایت، در حالی که هوش مصنوعی به سرعت در حال پیشرفت است و پتانسیل‌های بی‌شماری دارد، توانایی آن برای تبدیل شدن به تهدیدی مستقل و آخرالزمانی در زمینه سلاح‌های بیولوژیکی هنوز در حد داستان‌های علمی-تخیلی باقی مانده است. تمرکز بر تقویت امنیت زیستی موجود، آموزش مسئولانه و مقررات‌گذاری منطقی، بهترین راه برای مدیریت خطرات آینده است.